Kuchnia Wrocławia - Noże
Archeolodzy w kuchni
Historia
Lokale, których już nie ma
Zespół Szkół Gastronomicznych
Potrawy Regionalne
Środa, 23 Czerwiec, 2010

Noże

Należą niewątpliwie do najstarszych sztućców. Ich najwcześniejsze formy wykonywane z krzemienia, datowane są na okres od ca 500.000 do około 10.000 lat p.n.e. czyli na okres paleolitu. W neolicie były one już odpowiednio retuszowane oraz oprawiane w oprawy z surowców organicznych.
Najpiękniejszy krzemienny nóż został odnaleziony w okolicach Dżebel el-Arak, niedaleko jednej z najstarszych egipskich nekropoli w Abydos. Został wykonany mniej więcej 5400 lat temu. Jego rękojeść jest zrobiona z kła hipopotama i pokryta misternym ornamentem.
- A A A +
Drukuj Drukuj
 E-mail  E-mail
RSS RSS
W latach 3000 - 700 p.n.e. pojawiają się pierwsze noże o ostrzach metalowych. Wykonywane były one z miedzi, później z brązu, i charakteryzowały się od początku wieloma cechami które znajdujemy w nożach późniejszych. Ostrza opatrywane są w trzpienie umożliwiające przymocowanie rękojeści z innego materiału - rogu, kości, muszli. Około roku 1000 p.n.e. pojawiają się noże o ostrzach z żelaza.
Przykład noży z ozdobną rękojeścią. Zabytek pochodzi z badań archeologicznych prowadzonych na Placu Dominikańskim w nawarstwieniach dawnej fosy miejskiej (depozyt: Muzeum Miejskie Wrocławia, Oddział Muzeum Archeologiczne fot. Tomasz Gąsior, zdjęcie z Archiwum Muzeum Miejskiego Wrocławia)
 
Noże jako przybory przeznaczone już specjalnie do jedzenia posiadały początkowo dwie funkcje: rozdzielania i utrzymywania kawałka pokarmu oraz funkcję tnącą. W średniowieczu charakterystyczna była technika jedzenia przy użyciu dwóch takich noży; jeden spełniał rolę późniejszego widelca. Wszystkie noże pełniące wówczas funkcje sztućców miały ostro zakończony i dość wąski brzeszczot. Za noże stołowe uważa się te zdobione w rozmaity sposób, choć nie jest to jedyne kryterium. Zdobienia występują w formie ornamentowanych okładzin, ozdobnych okuć trzonków lub nasad głowni, zdarza się, że zdobienia obejmują także ostrze noża.
Nóż z zdobioną rogową rękojeścią Wrocław (własność: Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego fot. Tomasz Gąsior zdjęcie z Archiwum Muzeum Miejskiego Wrocławia)
 
 
    
Znaczenie ma także wielkość przedmiotu: przyjmuje się, że noże stołowe mają niewielkie rozmiary. Funkcjonalna interpretacja archeologicznych znalezisk noży opiera się przede wszystkim na ich cechach morfologicznych: w ten sposób wyróżniane są noże kuchenne, do ćwiartowania mięsa, do ryb, do krojenia chleba, do drewna, do żłobienia misek i łyżek, do wykonywania naczyń klepkowych, do przycinania winorośli a także noże myśliwskie oraz do odróbki skór.
Zdobione ostrze noża z Wrocławia Lewobrzeżnego (własność: Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego
fot. Tomasz Gąsior zdjęcie z Archiwum Muzeum Miejskiego Wrocławia)
Noże typowo stołowe, o charakterystycznym kształcie pojawiły się dopiero w II połowie XVII wieku. W roku 1669 Ludwik XIV zabronił używania przy stole ostro zakończonych noży, możliwe, że były one zbyt niebezpieczne dla współbiesiadników. Nowy typ noża otrzymał więc zaokrąglony czubek, wygięty lekko do tyłu, aby ułatwić wkładanie porcji jedzenia do ust, bez zbytniego wykrzywiania nadgarstka, wąską głownię noża poszerzono.
Piękny przykład takiego noża (w komplecie z widelcem) eksponowany jest w Victoria and Albert Muzeum. Komplet ten został wykonany w Niemczech w latach 1670-1700.
Monika Gross
Muzeum Miejskie Wrocławia
Oddział Muzeum Archeologiczne
 

 

 
Wróć ...
Kuchnia Wrocławia - Noże
.
Dolfil